Nieuwe ouderen eisen nieuwe benadering ouderenzorg

De ouderen van de nabije toekomst hebben geen positief beeld over de zorg die zij straks zullen krijgen. Er heerst een grote onzekerheid over wat hen te wachten staat in combinatie met de angst voor afhankelijkheid.Toch is het toekomstbeeld niet helemaal negatief. Er liggen mooie kansen voor zorgaanbieders die in staat zijn de behoeften van deze nieuwe ouderen in te vullen. 

De ouderen van de toekomst zijn een nieuwe, mondige generatie ouderen die andere wensen heeft en andere eisen stelt aan de zorg die ze krijgen. Dit heeft belangrijke consequenties voor de manier van werken van zorginstellingen. Dit blijkt uit het onderzoek 'Ouderenzorg van de Toekomst' dat DBMI uitvoerde in samenwerking met een grote zorginstelling. Het onderzoek vond plaats onder mensen van 55 tot 70 die nu nog geen (intensieve) zorg nodig hebben.

Doembeeld

Veel ouderen van straks zijn nog niet echt bezig met de toekomstige ouderenzorg. Men denkt er niet al teveel over na en heeft weinig tot geen plannen gemaakt. Soms is dit uitstelgedrag en soms is het gewoon nog niet aan de orde gekomen.

Het algemene beeld wordt vooral beïnvloed door ervaringen met de huidige zorg. Als belangrijkste referentiepunt geldt de zorg die bijvoorbeeld ouders en/of andere familieleden of vrienden krijgen of gekregen hebben. Daarnaast wordt er gerefereerd aan wat men leest of hoort in de media. Deze ervaringen of berichtgevingen zijn vaak (zeer) negatief en leveren dus een doembeeld op van ouderenzorg. De angst dat men straks op dezelfde manier wordt behandeld als de eigen ouders levert een weinig plezierig vooruitzicht op. De meeste ouderen van de toekomst verwachten niet dat dit zal verbeteren in de toekomst.

Afdaling in afhankelijkheid

De allergrootste angst is het verliezen van de eigenwaarde. Niemand kijkt er naar uit om straks verzorging nodig te hebben en de meesten ervaren het proces van ouder worden als een groeiende fysieke en financiële afhankelijkheid. Het grootste schrikbeeld hierbij is het idee van noodzakelijke lichamelijke verzorging. De angst voor het verliezen van fysieke zelfredzaamheid gaat gepaard met de angst voor armoede. Het verminderen van financiële mogelijkheden kan leiden tot de noodzaak voor een andere, meer sobere levenswijze. De dreiging van armoede wordt versterkt door het bezuinigingsbeleid van het huidige kabinet in combinatie met de onzekere economische situatie.

Vergeten groep

Het samenvallen met bezuinigingen in de zorg met financiële bijdrages aan Griekenland en andere landen zorgt ervoor dat velen het idee krijgen dat ze vergeten worden. Het gevoel heerst dat er maar weinig interesse of erkenning is voor ouderen, nu en in de toekomst. Daarnaast is er ook een gevoel dat er maar weinig respect is voor ouderen binnen de samenleving, vooral onder de jongere generaties. 'Laat mij in mijn waarde' is een norm die zeer sterk naar voren komt.

Dromen

De meest voorkomende droom bij toekomstige ouderen is dan ook een oude dag zonder behoefte aan zorg. Gewoon kunnen blijven genieten van wat men nu ook aan activiteiten doet, in de eigen omgeving met familie en vrienden. Deze droom terzijde, zullen veel ouderen van straks al erg tevreden zijn als hun angsten geen realiteit worden. Om dit waar te maken, zijn de wensen van een 'goede' ouderenzorg gebaseerd op een aantal eisen die de nadruk leggen op een aantal basiswaarden waaronder vrijheid van keuze, inspraak, respect en oprecht contact.

Het liefst blijven deze toekomstige ouderen thuis wonen, in hun bekende omgeving en met zoveel mogelijk zelfstandigheid. Bij de keuze voor verdere zorg streeft men het behoud van zoveel mogelijk zelfstandigheid na. Er wordt regelmatig de nadruk gelegd op gelijkdenkenden, de wens voor een vertrouwde omgeving, fysiek en sociaal. Deze groep toekomstige ouderen wil graag de keuze hebben voor een woonomgeving met leefstijlgenoten, waarbij ze zich op hun gemak voelen. Door dit te faciliteren, vermindert de angst voor de toekomst over het algemeen en wordt het gevoel van eigenwaarde versterkt.

Liever professional dan mantelzorger

Als zorg dan noodzakelijk is, geven de meesten aan liever zorg te krijgen van professionals en niet van mantelzorgers uit de eigen omgeving. Deze reden hiervoor is tweeledig, enerzijds wil men de omgeving niet tot last zijn en anderzijds vindt men het belangrijk om verzorging (vooral medisch en psychisch) te krijgen van deskundigen. De ouderen die op zorg aangewezen zijn, willen het liefst zorg-op-maat, waarbij de nadruk wordt gelegd op hun persoonlijke behoeftes en wensen. Zorgaanbieders zouden dus inspraak en keuzes mogelijk moeten maken.

Waardig sterven is een keuze

Verzorgings/verpleeghuizen worden als iets verschrikkelijks gezien. Iets dat men tegen een hoge prijs wil vermijden. Eenmaal daar binnen is men overgeleverd aan anderen, zonder enige eigen inbreng en met verlies van de eigen levensstijl. Voor sommigen wordt dit als zodanig verschrikkelijk gezien dat men dan liever voor euthanasie zou kiezen. Men wil graag de mogelijkheid hebben om voor een 'waardige dood' te kiezen. Deze keuze tot stand brengen wordt momenteel nog als erg lastig en gecompliceerd ervaren.

Tijdsdruk

De verwachting is dat de al hoge druk op zorgverleners alleen maar zal toenemen. Graag zouden de toekomstige ouderen zien dat er meer verzorgers komen, die efficiënter te werk kunnen gaan en meer tijd hebben voor persoonlijk contact.

Met de hoge druk op verzorgers, is er vaak geen tijd voor persoonlijke contact. Verzorgers zijn vooral gericht op het afhandelen van hun werk; eten geven, medicijnen geven, wassen, aankleden zonder te begrijpen dat deze taken de levensvreugde van cliënten bepalen. Alleen door te schikken naar een gewenste tijd van de cliënt kan deze een gevoel van controle krijgen, wat zorg nodig hebben minder erg maakt.

Van verzorgenden verwacht men met respect behandeld te worden. Respect is makkelijk te tonen door mensen vriendelijk te behandelen maar ook door echt naar hen te luisteren en interesse te tonen. Leren kennen is belangrijk, bijvoorbeeld door te zorgen dat er een vaste persoon (of personen) is die de zorg van een persoon op zich nemen.

Veel van de ouderen van straks geven aan zich ongemakkelijk te voelen in een nieuwe situatie, in combinatie met het hulpbehoevend te zijn. Zij moeten hun privacy enigszins inleveren, wat erg moeilijk is maar wel minder erg wordt als er een vertrouwensband is met de verzorger.

Wegnemen onzekerheid door informeren

Een groot onderdeel van de angst voor de toekomst is onzekerheid. Deelnemers gaven aan dat er veel onduidelijkheid is over zaken als toekomstige woonmogelijkheden, financiële mogelijkheden (ook in de context van politieke ontwikkelingen), verzekeringen en persoonlijke zorgvragen/klachten. Een duidelijke oplossing voor deze onzekerheden is communicatie, door het bieden van informatie en een contactpunt te creëren.

Het is belangrijk om duidelijk en helder informatie beschikbaar te stellen, en om een platform te bieden waar mensen hun vragen kwijt kunnen en antwoorden kunnen vinden. Informatie moet toegankelijk zijn, met een vraag-en-antwoord mogelijkheid. Ook willen de toekomstige ouderen graag zien dat er samenwerking is tussen verschillende instellingen zodat informatie overzichtelijk en centraal beschikbaar is. Naast informatief contact met de zorginstelling wordt contact met elkaar of met andere mensen in de samenleving (zoals jongeren) ook gezien als iets belangrijks. Zorginstellingen zouden een platform kunnen ontwikkelen om contact te verbeteren, en activiteiten kunnen organiseren waarbij ouderen en jongeren samenkomen en er een uitwisseling is van kennis (bijv. geschiedenisles in ruil voor computerkennis).

Over het onderzoek

In samenwerking met een zorginstelling, heeft DBMI onderzoek gedaan naar het thema, 'Ouderenzorg in de Toekomst'. Doel van dit onderzoek was een beeld te krijgen van de behoeften, wensen, verwachting en angsten van de ouderen van de toekomst, specifiek mensen van 55 jaar en ouder met een (toekomstige) zorgvraag.

Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van een nieuw onderzoeksinstrument, een online onderzoekscommunity. Het betreft een pilot van deze nieuwe methode in samenwerking met ons selectiebureau, CG Selecties. Gebaseerd op de principes van online etnografisch onderzoek, faciliteert deze tool interactieve discussie tussen doelgroep, opdrachtgever en onderzoeker door gebruik te maken van verschillende vraagmethodes, zoals discussies, een foto opdracht en blogs.

In de periode van 18 juni t/m 3 juli, hebben twintig deelnemers, tussen 55 en 70, actief meegedaan aan het onderzoek. De deelnemers, inwoners van de regio Den Haag, waren een gemengde groep wat betreft geslacht, burgerlijke staat en werkachtergrond. De selectie, verzorgd door CG Selecties, was gebaseerd op de criteria dat de deelnemers momenteel geen intensieve zorg kregen en voldoende computervaardigheden om mee te kunnen doen aan een online community.

Het onderzoek bestond uit vijf onderdelen. We zijn begonnen met het algemene beeld van ouderenzorg, om vervolgens te kijken naar het ideaal beeld en angsten. Daarna werd er gevraagd naar verwachtingen om te zien hoezeer deze afwijken van het ideaal beeld. Tot slot werd er gekeken naar mogelijke oplossingen, en specifiek naar de bruikbaarheid van E- Health.